Sedmica svjesnosti o gripu obilježava se od 1. do 7. novembra sa ciljem edukacije javnosti o rizicima ove sezonske virusne infekcije, značaju prevencije i pravovremenog liječenja.

O karakteristikama virusa influence, načinu prenosa, simptomima, liječenju i značaju vakcinacije, uticaju gripa na respiratorni sistem i mogućim komplikacijama, kao i o najtežim oblicima bolesti i značaju pravovremenog liječenja, razgovarali smo sa dr Aleksandrom Radojčić šefom Odsjeka za infektologiju, dr Slađanom Trifković načelnicom Odjeljenja za pulmologiju, i dr Oljom Divljan Dabić načelnicom Službe za intenzivno liječenje i reanimatologiju u JZU Bolnica „Sveti Vračevi“ Bijeljina.

Influenca - virus koji se mijenja iz sezone u sezonu

„Influenca ili grip je virusno zarazno oboljenje respiratoronog sistema izazvano virusima influence tipa A, B i C. Svake godine se mogu pojaviti različiti podtipovi virusa tipa A, a posljednjih godina bilježi se istovremena cirkulacija virusa tipa A i B. Grip se prenosi kapljičnim putem i izuzetno je zarazan. Za razliku od obične prehlade, nakon inkubacionog perioda od jednog do četiri dana najčešće se javlja naglo, uz bol u grlu, curenje nosa sa bistrim sekretom, glavobolju, bolove u kostima i mišićima. Tegobe uglavnom traju pet do sedam dana i kod većine oboljelih prolaze spontano, nakon čega se razvija određeni stepen imuniteta. Liječi se simptomatski, što podrazumijeva mirovanje, primjenu lijekova za snižavanje povišene tjelesne temperature, rehidrataciju i kapi za nos. Nakon prebolovanog gripa može zaostati kašalj, koji se vremenom spontano smiruje. Poseban oprez potreban je kod male djece, starijih osoba i osoba sa oslabljenim imunološkim sistemom, jer kod njih mogu nastati komplikacije, među kojima su najčešće sekundarne bakterijske infekcije, posebno upala pluća. Kao i druge virusne infekcije, grip se ne liječi antibioticima, osim ukoliko se razvije bakterijska infekcija koja zahtijeva takvu terapiju“, objašnjava dr Aleksandra Radojčić, šef Odsjeka za infektologiju.

Vakcinacija - važna mjera prevencije

„Svake godine, krajem oktobra i početkom novembra, provodi se vakcinacija protiv sezonskog gripa. Posebno je značajna za starije osobe, hronične bolesnike, trudnice, malu djecu i osobe sa oslabljenim imunitetom. Njena uloga nije samo u smanjenju rizika od obolijevanja već i u zaštiti od težih oblika bolesti, hospitalizacije i mogućih komplikacija. Vakcina podstiče imuni sistem na stvaranje antitijela, a za razvoj zaštite potrebno je približno dvije sedmice. Pored vakcinacije, važne mjere prevencije su redovno pranje ruku, provjetravanje prostorija, izbjegavanje bliskog kontakta sa oboljelima, pokrivanje usta i nosa prilikom kašljanja i kijanja, kao i ostanak kod kuće tokom bolesti“, ističe dr Radojčić.

„Svake godine, od 40. sedmice tekuće do 20. sedmice naredne godine, zdravstvene ustanove izvještavaju Institut za javno zdravstvo o broju hospitalizovanih pacijenata sa teškim akutnim respiratornim infekcijama, odnosno SARI infekcijama. Na osnovu epidemiološkog i laboratorijskog praćenja prikupljaju se podaci o virusima koji cirkulišu i njihovoj zastupljenosti. Na području našeg regiona grip se najčešće počinje intenzivnije javljati u drugoj polovini decembra, dok se veći broj oboljelih obično bilježi tokom januara“, navodi dr Radojčić.

Grip i respiratorni sistem - moguće komplikacije zahtijevaju poseban oprez

„Iako se kod većine oboljelih grip povlači bez posebnog liječenja, riječ je o bolesti koja može imati ozbiljan tok, prvenstveno zbog mogućih komplikacija. Među najznačajnijim su upala pluća i druge infekcije respiratornog sistema, ali i komplikacije koje mogu zahvatiti druge organske sisteme. Upala pluća je česta, ozbiljna i potencijalno životno ugrožavajuća komplikacija gripa. Može biti primarna virusna pneumonija, koja se javlja u početnoj fazi bolesti, ili sekundarna bakterijska pneumonija, koja se najčešće razvija tokom druge sedmice bolesti. Kod djece se upala pluća javlja rjeđe, dok su češće druge respiratorne komplikacije, poput laringitisa, krupa, bronhiolitisa, pogoršanja bronhitisa i astme, kao i upale uha i sinusa“, objašnjava dr Slađana Trifković, načelnica Odjeljenja za pulmologiju.

Grip može biti posebno opasan za osobe koje već imaju hronične bolesti disajnih puteva, poput astme i hronične opstruktivne bolesti pluća (HOBP), ali i za osobe sa hroničnim bolestima srca i krvnih sudova, dijabetesom i drugim hroničnim oboljenjima.

„Virusna infekcija može pogoršati postojeće tegobe, pojačati kašalj, izazvati otežano disanje i dovesti do pogoršanja osnovne bolesti. Kod ovih pacijenata oporavak može biti duži, a povećava se i rizik od razvoja upale pluća i potrebe za bolničkim liječenjem. Zbog toga je važno da osobe sa hroničnim oboljenjima posebnu pažnju posvete prevenciji, redovno koriste propisanu terapiju i na vrijeme se jave ljekaru ukoliko primijete pogoršanje simptoma“, ističe dr Trifković.

Posebnu pažnju treba obratiti i na simptome koji mogu ukazivati na razvoj upale pluća, čak i kada bolest nije praćena povišenom tjelesnom temperaturom. Ovakva klinička slika može se javiti kod starijih osoba, hroničnih bolesnika i osoba sa oslabljenim imunitetom.

„Među simptomima koji zahtijevaju posebnu pažnju su suv i uporan kašalj koji ne prolazi ili se vremenom pojačava, kratak dah i otežano disanje, naročito prilikom kretanja i fizičkog napora, bol ili nelagodnost u grudima, posebno pri dubokom udahu ili kašljanju, izražen umor, opšta slabost i malaksalost, glavobolja, bolovi u mišićima i zglobovima, kao i bol u grlu. Zbunjenost i promjene mentalnog stanja kod starijih osoba ponekad mogu biti i jedini znak ozbiljnijeg oboljenja“, navodi dr Trifković.

Teški oblici gripa i izazovi liječenja u Jedinici za intenzivno liječenje

Dr Olja Divljan Dabić, načelnica Službe za intenzivno liječenje i reanimatologiju kaže da teški oblici influence nisu svakodnevni u jedinici intenzivne njege, ali se tokom sezona gripa redovno susreću sa pacijentima kod kojih ova infekcija dovodi do ozbiljnih komplikacija.

„Tokom sezone gripa dešava se da imamo i po nekoliko pacijenata mjesečno kojima je potreban neki oblik neinvazivne ili invazivne mehaničke ventilacije. Pamtim veliki broj pacijenata koji su prethodno bili relativno dobrog opšteg zdravstvenog stanja, ali su nakon nekoliko dana simptoma gripa razvili tešku respiratornu insuficijenciju. Njihovo liječenje zahtijevalo je primjenu mehaničke ventilacije i višednevni boravak u jedinici intenzivne njege. Takvi slučajevi pokazuju koliko brzo influenca može promijeniti kliničku sliku i koliko je važno pravovremeno prepoznati pogoršanje. Liječenje pacijenata sa teškom influencom zavisi od stepena respiratorne insuficijencije, prisustva drugih komplikacija i opšteg stanja pacijenta. U jedinici intenzivne njege liječenje je multidisciplinarno i podrazumijeva istovremeno liječenje uzročnika infekcije, održavanje funkcije vitalnih organa i prevenciju daljih komplikacija. Cilj intenzivnog liječenja nije samo da pacijentu obezbijedimo dovoljno kiseonika već i da spriječimo dodatno oštećenje pluća i drugih organa, dok se organizam ne izbori sa infekcijom“, objašnjava dr Divljan Dabić.

Posebno važnom smatra činjenicu da teški oblici influence mogu pogoditi i mlađe, prethodno potpuno zdrave osobe.

„Upravo to je jedna od najvažnijih poruka koju želimo da prenesemo. Iako su starije osobe i hronični bolesnici u najvećem riziku, grip ne pogađa isključivo osobe sa postojećim zdravstvenim problemima. I kod mlađih, prethodno zdravih osoba može doći do razvoja veoma teške virusne upale pluća, akutnog respiratornog distres sindroma (ARDS), upale srčanog mišića (miokarditisa) ili sepse. Zbog toga ne treba potcjenjivati simptome influence ni kod osoba koje su inače dobrog zdravstvenog stanja. Težina bolesti ne zavisi isključivo od uzrasta i prethodnih oboljenja već i od karakteristika virusa, imunološkog odgovora organizma i eventualnih sekundarnih infekcija“, upozorava dr Divljan Dabić i ukazuje i na značaj pravilnog određivanja vremena za elektivne operativne zahvate nakon preležanog gripa, jer respiratorna infekcija može uticati na bezbjednost opšte anestezije.

„Nakon influence kod određenog broja pacijenata mogu zaostati pojačana osjetljivost disajnih puteva, kašalj, pojačana bronhijalna sekrecija i smanjena tolerancija fizičkog napora. Sve to može povećati rizik od respiratornih komplikacija tokom i nakon opšte anestezije. Ukoliko je pacijent imao izražene plućne simptome operativni zahvat se  odlože najmanje šest sedmica, dok kod infekcija koje su zahvatile samo gornje disajne puteve, poput blaže kijavice, period oporavka može biti kraći. Moj savjet pacijentima koji su preboljeli grip, a imaju zakazanu elektivnu operaciju, jeste da ne žure sa operativnim liječenjem dok se potpuno ne oporave. Iako je povišena tjelesna temperatura često prvi simptom koji nestane, respiratorni sistem može ostati osjetljiv još određeno vrijeme. To je posebno važno kod pacijenata koji su imali izražen kašalj, bronhitis ili upalu pluća. Kod nekomplikovanog gripa, ukoliko se pacijent potpuno oporavio, operacija se često može planirati nakon jedne do dvije sedmice, dok kod težih oblika bolesti taj period može biti znatno duži. Konačnu odluku treba da donesu hirurg i anesteziolog, na osnovu težine prethodne infekcije, trenutnog zdravstvenog stanja pacijenta i vrste planirane operacije. Cilj nije nepotrebno odlaganje operacije već da pacijent u operativni zahvat uđe u što boljem zdravstvenom stanju i sa najmanjim mogućim rizikom“, ističe dr Divljan Dabić.